فهرست مطالب
اشتراک گذاری
تاریخچه بدنسازی
ورزش بدنسازی به عنوان یک رشته ورزشی جامع، شامل شاخه های مختلفی با تمرکز بر اهداف و روش های تمرینی خاص است. هر کدام از این شاخه ها، چالش ها و جذابیت های منحصر به فرد خود را دارند و به تناسب سلیقه و اهداف افراد، میتوانند انتخابی ایده آل باشند. در ادامه به معرفی این ورزش جذاب و محبوب میپردازیم.
معرفی رشته بدنسازی
بدنسازی، ورزشی جذاب و پرفایده است که در آن افراد با انجام تمرینات قدرتی و استقامتی، تغذیه مناسب و استراحت کافی، به دنبال ساخت بدنی عضلانی، متناسب و زیبا هستند. این ورزش فواید متعددی برای سلامتی جسم و روح دارد و به همین دلیل، به یکی از محبوب ترین ورزش ها در جهان تبدیل شده است.
اهداف بدنسازی:
افزایش حجم و قدرت عضلات: بدنسازی به شما کمک میکند تا عضلات خود را بزرگ تر و قوی تر کنید.
کاهش چربی بدن: با انجام تمرینات بدنسازی و رعایت رژیم غذایی مناسب، میتوانید چربی بدن خود را کاهش دهید و به تناسب اندام دلخواهتان برسید.
بهبود عملکرد ورزشی: بدنسازی میتواند به شما کمک کند تا در سایر ورزش ها نیز عملکرد بهتری داشته باشید.
افزایش اعتماد به نفس: داشتن بدنی عضلانی و متناسب میتواند اعتماد به نفس شما را افزایش دهد و حس بهتری نسبت به خودتان داشته باشید.
کاهش استرس: بدنسازی میتواند به کاهش استرس و اضطراب و بهبود سلامت روان شما کمک کند.
انواع تمرینات بدنسازی:
تمرینات قدرتی: این تمرینات با استفاده از وزنه، دستگاه های بدنسازی یا وزن بدن انجام میشوند و به افزایش حجم و قدرت عضلات کمک میکنند.
تمرینات استقامتی: این تمرینات با هدف افزایش توان هوازی و استقامت بدن انجام میشوند و شامل فعالیت هایی مانند دویدن، شنا و دوچرخه سواری هستند.
تمرینات انعطاف پذیری: این تمرینات برای افزایش انعطاف پذیری عضلات و مفاصل انجام میشوند و میتوانند به جلوگیری از آسیب دیدگی کمک کنند.
نکاتی برای شروع بدنسازی:
انتخاب مربی: اگر برای اولین بار به بدنسازی می پردازید، بهتر است با یک مربی با تجربه مشورت کنید تا یک برنامه تمرینی مناسب با توجه به شرایط جسمانی شما طراحی کند.
تنظیم رژیم غذایی: تغذیه مناسب نقشی اساسی در بدنسازی دارد. برای رسیدن به اهداف خود، باید از یک رژیم غذایی سالم و متناسب با نیازهای بدن خود استفاده کنید.
تمرینات منظم: برای رسیدن به نتیجه مطلوب، باید به طور منظم و با برنامه به تمرینات بدنسازی بپردازید.
استراحت کافی: استراحت کافی برای ریکاوری عضلات و جلوگیری از آسیب دیدگی ضروری است.
صبوری: بدنسازی یک فرآیند تدریجی است و برای رسیدن به نتیجه مطلوب به زمان و صبر و حوصله نیاز دارید.
فواید بدنسازی:
افزایش قدرت و حجم عضلات: بدنسازی به شما کمک میکند تا عضلات خود را بزرگتر و قویتر کنید.
کاهش چربی بدن: با انجام تمرینات بدنسازی و رعایت رژیم غذایی مناسب، میتوانید چربی بدن خود را کاهش دهید و به تناسب اندام دلخواهتان برسید.
بهبود عملکرد ورزشی: بدنسازی میتواند به شما کمک کند تا در سایر ورزش ها نیز عملکرد بهتری داشته باشید.
افزایش اعتماد به نفس: داشتن بدنی عضلانی و متناسب میتواند اعتماد به نفس شما را افزایش دهد و حس بهتری نسبت به خودتان داشته باشید.
کاهش استرس: بدنسازی میتواند به کاهش استرس و اضطراب و بهبود سلامت روان شما کمک کند.
تقویت سیستم ایمنی: بدنسازی میتواند به تقویت سیستم ایمنی بدن و جلوگیری از ابتلا به بیماری ها کمک کند.
بهبود سلامت قلب و عروق: بدنسازی میتواند به بهبود سلامت قلب
تاریخچه ورزش بدنسازی
بدنسازی، ورزشی که در آن افراد با انجام تمرینات مختلف قدرتی و استقامتی، تغذیه مناسب و استراحت کافی، به دنبال ساخت بدنی عضلانی، متناسب و زیبا هستند، سابقهای دیرینه و جذاب دارد.
ریشه های این ورزش را میتوان در تمدن های باستانی مانند مصر، یونان و روم باستان جستجو کرد، جایی که قدرت و زیبایی فیزیکی از جایگاه ویژهای برخوردار بود. در این مقاله، سفری در گذر زمان خواهیم داشت و به بررسی تاریخچه بدنسازی از دوران باستان تا به امروز می پردازیم.
دوران باستان:
در تمدن های باستانی، پرورش اندام به عنوان بخشی از آمادگی جسمانی برای جنگ و شکار مورد توجه بود. مصری ها از وزنههای سنگی برای تقویت عضلات خود استفاده میکردند، در حالی که یونانی ها و رومی ها از حرکات ژیمناستیک و تمرینات با وزنه های سبک برای رسیدن به تناسب اندام بهره میبردند.
قرون وسطی:
با ظهور مسیحیت، توجه به زیبایی فیزیکی تا حدودی کمرنگ شد و پرورش اندام به عنوان فعالیتی غیراخلاقی تلقی میگردید. با این حال، برخی از شوالیه ها و جنگجویان به تمرینات قدرتی برای حفظ قدرت و آمادگی جسمانی خود ادامه میدادند.
رنسانس:
در دوران رنسانس، توجه به زیبایی فیزیکی و تناسب اندام دوباره احیا شد. نقاشان و مجسمه سازان این دوره، از بدن انسان به عنوان الگوی زیبایی یاد میکردند و آثار آنها الهام بخش بسیاری از افراد برای پرورش اندام بود.
قرن نوزدهم:
قرن نوزدهم شاهد تحولات عظیمی در زمینه بدنسازی بود. یوجین ساندو، که به “پدر بدنسازی مدرن” معروف است، با به کارگیری روش های علمی در تمرینات و ترویج سبک زندگی سالم، نقشی اساسی در توسعه این ورزش ایفا کرد. همچنین، اولین باشگاه های بدنسازی در این دوره تاسیس شدند و مسابقات پرورش اندام نیز به تدریج رونق گرفت.
قرن بیستم:
در قرن بیستم، بدنسازی به یک ورزش محبوب و فراگیر تبدیل شد. شخصیت هایی مانند بیل هانت، استیو ریوز و آرنولد شوارتزنگر با عضلات حجیم و متناسب خود، الگوی بسیاری از افراد در سراسر جهان قرار گرفتند. در این دوره، شاهد پیشرفت های چشمگیری در علم تغذیه و تمرینات بدنسازی بودیم که به افزایش کارایی و محبوبیت این ورزش کمک کرد.
قرن بیست و یکم:
امروزه، بدنسازی به یکی از محبوب ترین ورزش های جهان تبدیل شده است. میلیون ها نفر در سراسر جهان به طور منظم به تمرینات بدنسازی میپردازند تا به تناسب اندام و سلامتی دست پیدا کنند. تنوع سبک ها و روش های تمرینی در بدنسازی، این ورزش را برای افراد با هر سطحی از آمادگی جسمانی مناسب کرده است.
ورزش بدنسازی در ایران
ورزش بدنسازی در ایران سابقهای کهن و پرفراز و نشیب دارد. ریشه های این ورزش را میتوان در سنت های پهلوانی و ورزشهای باستانی جستجو کرد که در آنها پرورش قدرت و تناسب اندام از جایگاه ویژهای برخوردار بود.
دوران باستان:
ورزش های باستانی: در دوران باستان، ایرانیان به ورزش های باستانی مانند میل بازی، زورخانه و کشتی میپرداختند که در آنها حرکات قدرتی و نمایشی برای تقویت عضلات و افزایش قدرت انجام میشد. این ورزش ها نقشی اساسی در پرورش روحیه پهلوانی و جوانمردی در بین ایرانیان داشتند.
ورزش های باستانی ایران
پهلوانی: پهلوانان در ایران باستان از جایگاه والایی برخوردار بودند و به عنوان نمادی از قدرت، شجاعت و مردانگی شناخته میشدند. آنها با انجام تمرینات سخت و طاقت فرسا، بدن خود را به حد کمال قدرت و تناسب اندام میرساندند و در میدانهای نبرد و عرصههای مختلف، از قدرت و توانایی خود برای دفاع از مردم و میهن استفاده میکردند.
دوران معاصر:
پهلوانان دوران قاجار: در دوران قاجار، پهلوانان همچنان از احترام و جایگاه ویژهای در جامعه برخوردار بودند. آنها در قهوه خانه ها و میدان های شهر به اجرای حرکات نمایشی قدرت و پهلوانی می پرداختند و مورد تشویق مردم قرار میگرفتند. پهلوانان این دوره علاوه بر قدرت بدنی، از مهارت های رزمی و فنون مختلف نیز برخوردار بودند.
تاسیس اولین باشگاه های بدنسازی: در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی، اولین باشگاه های بدنسازی به سبک غربی در ایران تاسیس شدند. این باشگاه ها به محلی برای تمرینات مدرن بدنسازی با استفاده از وزنه و سایر تجهیزات تبدیل شدند و در محبوبیت این ورزش در بین اقشار مختلف جامعه نقش مهمی ایفا کردند.
ظهور اولین قهرمانان بدنسازی: در دهه های 1300 و 1340 شمسی، شاهد ظهور اولین قهرمانان بدنسازی در ایران بودیم. این قهرمانان با شرکت در مسابقات داخلی و خارجی، نام ایران را در عرصه بدنسازی جهان مطرح کردند و الهام بخش نسل های بعدی بدنسازان ایرانی شدند.
تاسیس فدراسیون بدنسازی و پرورش اندام: در سال 1354، فدراسیون بدنسازی و پرورش اندام جمهوری اسلامی ایران تاسیس شد. این فدراسیون مسئولیت برگزاری مسابقات، آموزش مربیان و توسعه این ورزش در سراسر کشور را بر عهده دارد.
رشد و محبوبیت بدنسازی: در سال های پس از انقلاب اسلامی، بدنسازی به یکی از محبوب ترین ورزش ها در بین جوانان ایرانی تبدیل شده است. این ورزش به دلیل فواید متعددی که برای سلامتی جسم و روح دارد، مورد استقبال اقشار مختلف جامعه قرار گرفته است.
چالشها و موانع:
کمبود امکانات و تجهیزات: در برخی از مناطق کشور، به خصوص در شهرستان ها و روستاها، امکانات و تجهیزات کافی برای تمرینات بدنسازی وجود ندارد. این امر میتواند مانعی برای دسترسی افراد به این ورزش و به خصوص در مورد افراد کم برخوردار باشد.
ناآگاهی از اصول صحیح تمرین: برخی از افراد بدون آگاهی از اصول صحیح تمرین، به بدنسازی میپردازند که این امر میتواند منجر به آسیب دیدگی و عدم پیشرفت در این ورزش شود.
استفاده از داروهای نیروزا: متاسفانه، برخی از افراد از داروهای نیروزا برای افزایش حجم عضلات خود استفاده میکنند که این امر میتواند عوارض جانبی خطرناکی برای سلامتی داشته باشد و به ضرر سلامتی و آینده ورزشی افراد شود.
چشم انداز آینده:
با وجود چالش ها و موانع موجود، بدنسازی در ایران از پتانسیل بالایی برای رشد و توسعه برخوردار است. با افزایش آگاهی از فواید این ورزش، توجه بیشتر به ساخت و تجهیز باشگاه ها، آموزش مربیان متخصص و ترویج فرهنگ صحیح تمرین، میتوان شاهد پیشرفت چشمگیر بدنسازی در ایران و ظهور قهرمانان جدید در این عرصه باشیم.
پدر بدنسازی طبیعی: برنار مک فادن
برنار مک فادن (Bernard McFadden) که به عنوان “پدر بدنسازی طبیعی” شناخته میشود، یک شخصیت برجسته در تاریخ این ورزش بود. او در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم زندگی میکرد و نقش مهمی در محبوبیت بدنسازی و ترویج سبک زندگی سالم ایفا کرد.
زندگی و فعالیتهای مک فادن:
مک فادن در سال ۱۸۶۸ در پنسیلوانیا آمریکا متولد شد.
او در دوران کودکی از سلامتی ضعیفی رنج میبرد، اما با انجام تمرینات ورزشی و اتخاذ سبک زندگی سالم، بر این مشکل غلبه کرد.
پس از تجربه های شخصی خود، مک فادن به ترویج فواید سلامتی و تناسب اندام از طریق تمرینات بدنی و رژیم غذایی سالم پرداخت.
او در سال ۱۸۹۹ مجله “Health” را تاسیس کرد که به یکی از محبوب ترین مجلات در زمینه سلامتی و تناسب اندام تبدیل شد.
مک فادن در این مجله مقالاتی در مورد تمرینات بدنی، تغذیه، بهداشت و سبک زندگی سالم منتشر میکرد.
او همچنین کتابهای متعددی در این زمینه به تالیف رساند که از جمله آنها میتوان به “The Virile Woman” و “Physical Culture” اشاره کرد.
مک فادن علاوه بر فعالیتهای نوشتاری، باشگاه های بدنسازی نیز تاسیس کرد و به برگزاری مسابقات بدنسازی پرداخت.
او فلسفهای جدید در بدنسازی به نام “بدنسازی طبیعی” را معرفی کرد که بر تمرینات بدون استفاده از داروهای نیروزا و مکملهای غذایی تمرکز داشت.
تاثیرات مک فادن در بدنسازی:
مک فادن نقشی اساسی در محبوبیت بدنسازی و ترویج سبک زندگی سالم در سراسر جهان ایفا کرد.
او با تاکید بر فواید سلامتی و تناسب اندام، بسیاری از مردم را به انجام فعالیت های ورزشی و اتخاذ سبک زندگی سالم تشویق کرد.
فلسفه “بدنسازی طبیعی” او پایه و اساس بسیاری از روش های تمرینی امروزی را تشکیل میدهد.
مک فادن به عنوان یکی از پیشگامان صنعت تناسب اندام شناخته میشود و تاثیر عمیقی بر این صنعت گذاشته است.
میراث مک فادن:
مک فادن در سال ۱۹۵۸ درگذشت، اما میراث او تا به امروز باقی مانده است.
فلسفه “بدنسازی طبیعی” او همچنان مورد توجه بسیاری از افراد در سراسر جهان است.
روش های تمرینی او الهام بخش بسیاری از مربیان و بدنسازان در سراسر جهان بوده است.
مک فادن به عنوان یکی از چهره های برجسته تاریخ بدنسازی شناخته میشود و نقش او در توسعه این ورزش هرگز فراموش نخواهد شد.
انواع شاخه های ورزش بدنسازی
ورزش بدنسازی به عنوان یک رشته ورزشی جامع، شامل شاخه های مختلفی با تمرکز بر اهداف و روش های تمرینی خاص است. هر کدام از این شاخه ها، چالش ها و جذابیت های منحصر به فرد خود را دارند و به تناسب سلیقه و اهداف افراد، میتوانند انتخابی ایده آل باشند. در ادامه به معرفی برخی از مهم ترین شاخه های بدنسازی میپردازیم:
۱. بدنسازی کلاسیک:
تمرکز بر تناسب اندام، تقارن عضلانی و زیبایی ظاهری
عضلات حجیم و کات شده، معیار اصلی در این شاخه
حرکات با وزنه آزاد و تمرکز بر حرکات ترکیبی
مناسب برای افراد علاقهمند به تناسب اندام و زیبایی فیزیکی
۲. بدنسازی قدرتی:
تمرکز بر افزایش حداکثر قدرت و توان عضلانی
انجام حرکات با وزنههای سنگین در تکرارهای کم
قدرت و انفجار عضلانی، معیار اصلی در این شاخه
مناسب برای افراد علاقهمند به چالشهای قدرتی و افزایش حداکثر توان
۳. بدنسازی پرورش اندام:
تمرکز بر حجم عضلانی و تفکیک عضلانی
انجام حرکات حجمی با وزنههای مختلف در تکرارهای متوسط
حجم و تفکیک عضلانی، معیار اصلی در این شاخه
مناسب برای افراد علاقهمند به عضلات حجیم و تفکیک شده
۴. بدنسازی فیزیک:
تمرکز بر تناسب اندام، تقارن عضلانی و زیبایی ظاهری با ظاهری لاغرتر
عضلات حجیم و کات شده با ظاهری خشک و بدون چربی
تناسب اندام و زیبایی با ظاهری لاغرتر، معیار اصلی در این شاخه
مناسب برای افراد علاقه مند به تناسب اندام و زیبایی فیزیکی با ظاهری لاغرتر
۵. بدنسازی بانوان:
تمرکز بر تناسب اندام، افزایش قدرت و سلامت بانوان
تنوع تمرینی و استفاده از روشهای مختلف
تناسب اندام، قدرت و سلامتی، معیار اصلی در این شاخه
مناسب برای بانوان علاقه مند به تناسب اندام و ارتقای سلامتی
۶. کراس فیت:
تمرینی ترکیبی از بدنسازی، ژیمناستیک و وزنهبرداری
تمرکز بر قدرت، استقامت، چابکی و تعادل
انجام حرکات متنوع و چالش برانگیز در زمان محدود
مناسب برای افراد علاقهمند به تنوع تمرینی و چالش های جسمانی
۷. بدنسازی کارکردی:
تمرکز بر حرکاتی که در زندگی روزمره کاربرد دارند
افزایش قدرت و توان عضلات برای انجام فعالیت های روزمره
مناسب برای افراد علاقه مند به ارتقای عملکرد و آمادگی جسمانی برای فعالیت های روزمره
۸. بدنسازی ساحلی:
تمرکز بر تناسب اندام، زیبایی فیزیکی و حرکات نمایشی
انجام حرکات نمایشی با عضلات حجیم و کات شده
تناسب اندام، زیبایی فیزیکی و حرکات نمایشی، معیار اصلی در این شاخه
مناسب برای افراد علاقه مند به تناسب اندام، زیبایی فیزیکی و حرکات نمایشی
انتخاب شاخه مناسب:
انتخاب شاخه مناسب بدنسازی به عواملی مانند اهداف، علایق، شرایط جسمانی و سبک زندگی شما بستگی دارد. قبل از شروع هر برنامه تمرینی، مشورت با متخصصان و مربیان با تجربه میتواند به شما در انتخاب شاخه مناسب و طراحی برنامه تمرینی ایمن و موثر کمک کند.
نکات مهم:
در هر کدام از این شاخه ها، زیرشاخه های مختلفی با جزئیات و قوانین خاص خود نیز وجود دارند.
انتخاب مربی و متخصص باتجربه در هر شاخه، نقشی اساسی در پیشرفت و جلوگیری از آسیب دیدگی دارد.
رعایت رژیم غذایی مناسب و استراحت کافی در کنار تمرینات، برای رسیدن به اهداف در هر کدام از این شاخهها ضروری است.
بدنسازی ورزشی جامع و متنوع است و میتواند برای افراد با اهداف و علایق مختلف مناسب باشد.
ورود مکملهای ورزشی به بدنسازی
ریشه های استفاده از مواد مغذی برای ارتقای عملکرد ورزشی به دوران باستان باز میگردد، زمانی که ورزشکاران از غذاها، گیاهان و معجون های مختلف برای افزایش قدرت و استقامت خود استفاده میکردند.
در ادامه به مرور برخی از نقاط عطف مهم در تاریخچه مکمل های ورزشی در بدنسازی می پردازیم:
دوران باستان:
استفاده از غذاها و گیاهان: در یونان باستان، ورزشکاران از گوشت، عسل و انجیر برای افزایش قدرت و استقامت خود استفاده میکردند. در روم باستان، گلادیاتورها از خون و اندام حیوانات برای افزایش قدرت و شجاعت خود بهره میبردند.
معجون ها و عصاره ها: در تمدن های مختلف، از معجون ها و عصاره های تهیه شده از گیاهان و ادویه ها برای مصارف دارویی و همچنین برای افزایش عملکرد ورزشی استفاده میشد.
قرون وسطی و دوران رنسانس:
گیاهان دارویی: در این دوران، از گیاهانی مانند جینسینگ و خار مریم به دلیل اثرات تقویتی و انرژی زا برای ارتقای عملکرد ورزشی استفاده میشد.
قرن نوزدهم:
اولین مکمل های مدرن: با پیشرفت علم شیمی، در قرن نوزدهم اولین مکمل های بدنسازی مدرن با استفاده از پروتئین، کربوهیدرات و چربی ها تولید شدند.
قرن بیستم:
رشد صنعت مکمل ها: در قرن بیستم، شاهد رشد و توسعه چشمگیر صنعت مکمل های بدنسازی بودیم. تنوع و کیفیت مکمل ها به طور قابل توجهی افزایش یافت و انواع مختلفی از پودرهای پروتئینی، کراتین، آمینو اسید ها، ویتامین ها و مواد معدنی به بازار عرضه شدند.
استفاده توسط بدنسازان مشهور: بدنسازان مشهور مانند آرنولد شوارتزنگر از مکمل ها برای کمک به عضله سازی و افزایش قدرت خود استفاده میکردند و این امر به محبوبیت مصرف مکملها در بین بدنسازان کمک کرد.
قرن بیست و یکم:
رشد فزاینده: در قرن بیست و یکم، صنعت مکمل های بدنسازی به رشدی فزاینده ادامه داده است. تحقیقات علمی در مورد اثرات مکمل ها بر روی بدن انسان همچنان در حال انجام است و تنوع و کیفیت مکمل های موجود در بازار به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
نقش مکمل ها در بدنسازی امروز:
امروزه، مکمل های ورزشی به عنوان بخش جدایی ناپذیری از برنامه های تمرینی بسیاری از بدنسازان در سراسر جهان تبدیل شدهاند. با وجود تنوع و گستردگی این محصولات،
مصرف آنها باید با احتیاط و با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
جمع بندی
در طول این گفتگو، به موضوعات مختلفی در مورد تاریخچه، فواید، انواع و شاخه های ورزش بدنسازی، تاریخچه مکمل های بدنسازی و نکات مهم در مورد مصرف آنها پرداختیم.
تاریخچه بدنسازی:
ریشه های این ورزش را میتوان در تمدن های باستانی مانند مصر، یونان و روم باستان جستجو کرد.
در قرن نوزدهم، یوجین ساندو نقشی اساسی در توسعه این ورزش ایفا کرد.
در قرن بیستم، بدنسازی به یک ورزش حرفهای تبدیل شد و شاهد ظهور شخصیت های برجسته ای مانند بیل هانت، استیو ریوز و آرنولد شوارتزنگر بودیم.
فواید بدنسازی:
افزایش قدرت و حجم عضلات
کاهش چربی بدن
بهبود عملکرد ورزشی
افزایش اعتماد به نفس
کاهش استرس
تقویت سیستم ایمنی
بهبود سلامت قلب و عروق
افزایش تراکم استخوان
پیشگیری از بیماریهای مزمن
انواع و شاخه های بدنسازی:
بدنسازی کلاسیک
بدنسازی قدرتی
بدنسازی پرورش اندام
بدنسازی فیزیک
بدنسازی بانوان
کراسفیت
بدنسازی کارکردی
بدنسازی ساحلی
تاریخچه مکمل های بدنسازی:
مصرف مواد مغذی برای ارتقای عملکرد ورزشی به دوران باستان باز میگردد.
در قرن نوزدهم، اولین مکمل های بدنسازی مدرن با استفاده از پروتئین، کربوهیدرات و چربی ها تولید شدند.
در قرن بیستم، شاهد رشد و توسعه چشمگیر صنعت مکمل های بدنسازی بودیم.
در قرن بیست و یکم، تحقیقات علمی در مورد اثرات مکمل ها بر روی بدن انسان همچنان در حال انجام است و تنوع و کیفیت مکمل های موجود در بازار به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
نکات مهم در مورد مصرف مکمل های بدنسازی:
مصرف آنها باید با احتیاط و با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
رژیم غذایی سالم و متعادل، مهمترین عامل برای رسیدن به اهداف بدنسازی است و مکمل ها فقط میتوانند به عنوان مکمل این رژیم عمل کنند.
از منابع معتبر و باکیفیت مکمل ها را تهیه کنید.
به یاد داشته باشید که مکمل ها جایگزین تمرینات منظم و اصولی و رژیم غذایی سالم نیستند.
